atarionline.pl
atarionline.pl Atari
Login:
Hasło:
Zapamiętaj mnie
Translate to RSS RSS
Dodatkowe kolory duszków z 2021-02-25 20:46 (9)
Środowisko prasowe z nowymi "Bajtkami" z 2021-02-24 12:22 (12)
"Albert" poprawiony z 2021-02-22 09:39 (49)
Światowa premiera "Uprchlý vekslák" z 2021-02-21 13:20 (10)
Czy nowa edycja "Bajtka" jest coś warta? z 2021-02-19 09:51 (13)
Światowa premiera "Alberta" z 2021-02-14 15:33 (137)
"Rainer" uwolniony! z 2021-02-13 21:30 (8)
Jeszcze nowszy "Recoil" z 2021-02-06 08:01 (5)
Niezwykła historia pewnej kasety z 2021-01-25 12:03 (27)
Nowe, pojemniejsze RAM-Carty z 2021-01-24 10:27 (20)
"mouSTer" czyli myszka ST z 2021-01-23 15:32 (25)
Wybieramy najlepsze dema na Falcon030 z 2021-01-16 18:35 (22)
Ponownie "Środowiska prasowe" z 2021-01-12 17:10 (5)
Spowiedź autora #2 - Tbxx z 2021-01-08 18:52 (8)
New Year's Disc 2021 z 2021-01-01 23:57 (6)
Sylwester z AOL-em z 2020-12-31 14:31 (11)
Wesołych Świąt! z 2020-12-24 01:22 (22)
Anonimowa Ankieta Atarowców z 2020-12-22 00:14 (30)
Świąteczny prezent: "Adam Is Me" z 2020-12-17 21:09 (29)
Demodulacja 2020 z 2020-12-13 13:27 (14)
«« nowszestarsze »»

Pomocnik/Helper
Gry/Games

Katalog gier

Opisy gier
Submarine Commander opisał Kaz (8)
Frogs opisał Xeen (0)
Choplifter! opisał Urborg (0)
Joust opisał Urborg (16)
Commando opisał Urborg (35)
Mario Bros opisał Urborg (13)
Xenophobe opisał Urborg (34)
Robbo Forever opisał tbxx (16)
Kolony 2106 opisał tbxx (0)
Archon II: Adept opisał Urborg/TDC (9)
Spitfire Ace/Hellcat Ace opisał Farscape (8)
Wyspa opisał Kaz (9)
Archon opisał Urborg/TDC (16)
The Last Starfighter opisał TDC (30)
Dwie Wieże opisał Muffy (18)
Basil The Great Mouse Detective opisał Charlie Cherry (123)
Inny Świat opisał Charlie Cherry (17)
Inspektor opisał Charlie Cherry (19)
Grand Prix Simulator opisał Charlie Cherry (16)
Rescue On Fractalus opisał Kaz (18)
«« nowszestarsze »»

Wewnętrzne/Internals



   Nowinki tworzone dzięki CuteNews
Niezwykła historia pewnej kasety
sOnar napisał:

Tak to się zaczęło

Kilka lat temu rozpocząłem poszukiwania kontaktu z krótkofalowcami, którzy używali w swoich radioshack'ach Atari. Efekty były raczej marne, bo pojawiło się sporo zwykłych cwaniaków, chcących tylko wcisnąć mi jakiś komputer. Interesował mnie jednak wyłącznie realnie używany software i hardware z epoki oraz wszelka forma dokumentacji i fotografie z tamtych czasów. No i w końcu skontaktował się ze mną przemiły, starszy pan, bodajże okręgu szóstego (Opole i okolice). Jego znaku niestety nie pamiętam, ponieważ podczas usuwania starych maili, kontakt przepadł. Pamiętam tylko, że było to coś w stylu SP6N... Ów jegomość i jego podejście do tematu zasługuje na gromkie brawa od wszystkich Atarowców, ponieważ skontaktował się ze mną w jednym celu, mianowicie w celu zachowania oprogramowania krótkofalarskiego na Atari dla potomnych. Brawo dla tego pana!



Po wymianie paru maili, mój korespondent zawinął w folię aluminiową kasetę, którą kiedyś osobiście nagrał, włożył do paczki równiez nowy zasilacz, nowy magnetofon do Atari i monitor WZT-315 (!), który posiada nadal pleksiglasową ochronę ekranu. Na pytanie, ile i gdzie mam przelać, odpowiedź była niesamowita: "Nic. Niech dobrze Tobie / Wam służy. Wystarczy, że pokryjesz koszty przesyłki." Chciałem coś honorowo dorzucić od siebie, ale musiałem uszanować jego wolę, ponieważ była niezmienna. Wyrażam więc publicznie szacunek dla tego pana - serdecznie mu dziękuję za niezwykły dar, który zaowocował między innymi niniejszym artykułem. Wielkie trudnego początki.



Akcja odzyskiwania

Zatkało mnie, gdy otwarłem paczkę. Przepiękne artefakty z epoki! Pierwsze co zrobiłem, to zabezpieczyłem nośnik z danymi - kasetę marki Stilon. Odczekałem pewien czas, aż się taśma "dogrzała" do temperatury pokojowej, opukałem też obudowę, aby nieco się poluzowała. Przewinąłem ją dwa razy w obie strony i przystąpiłem do akcji "RECOVERY". Do odczytu zapisu użyłem decka Pioneer, z nowymi paskami i tuż po kalibracji. Sygnał na przysłowiową klatę przyjęła genialna karta dźwiękowa SoundBlaster Audigy ZS 2, z softem Audacity. Zdumpowałem obie strony taśmy, kasetę włożyłem z powrotem do pudełka, zawinąłem w nową folię i zabezpieczyłem jak mogłem, w miejscu dalekim od wszelakiego metalu i elektryki, na czas "jakby coś jeszcze było potrzebne". Byłem zadowolony, że mam już wszystko... Tia... jaaasne. Okazało się, że dopiero teraz zaczełą się droga przez ciernie, a nawet mocno zwątpiłem, czy cała akcja się uda.

Porozdzielałem zgrane plik WAV na mniejsze pliki, starannie je opisując. Odpaliłem emulator Altirra i powoli zacząłem analizę każdego zapisu. Na początku musiałem każdy plik poddać testowi odczytu pod kątem Basica - czy wymagany jest do uruchomienia programu. Trochę to trwało. W zasadzie na początku udało mi się odczytać z całej kasety tylko trzy pliki, reszta była nieczytelna.





Niestabilna stilonka i dyskryminacja

Minęło parę dni. Po pierwszej porażce postanowiłem zrobić jeszcze parę kolejnych dumpów do plików WAV. Byłem święcie przekonany, że nic więcej nie wskóram, bo ta stilonka niestety zapowiadała się na "trupa", a wraz z nią - zgrane pliki. Przez kolejne dni analizowałem kolejne sekcje zgranych danych, jeden po drugim. Ku mojemu zdziwieniu zauważyłem, że część programów, które już poprzednio odzyskałem, teraz się nie wczytywała, z kolei część z poprzednich "trupów" tym razem odpaliła. Wyciągnąłem więc wniosek, że sygnał z taśmy robi co chce i kiedy chce. Postanowiłem więc zastosować nieco forteli, a nawet wytoczyć działa cięższego kalibru.

Odpaliłem program "Audiacity". Całkowicie wyciąłem z zapisów jeden kanał i przekształciłem ścieżki w mono. Potem wpadłem na dość dziwny pomysł. Stworzyłem coś w stylu dyskryminatora okienkowego, bazującego na filtrach przepuszczających tylko niektóre z częstotliwości. Tym czymś poczęstowałem wszystkie 12 plików WAV pochodzące z owej, pozornie padłej, stilonki. To co się stało, przeszło moje najśmielsze oczekiwania. Bo realnie zadziałało! Część upartych dotąd plików stała się w pełni zrozumiała dla emulatora. Niestety wybiórczo dla każdego dumpu do WAV, ale to był już znaczący krok do przodu.





Mielenie, konwertowanie, przerabianie

Całość analiz sygnałów trwała niemiłosiernie długo, ale odzysk kolejnych plików motywował do dalszego działania. Musiałem jednak robić przerwy i odpoczywać, bo zmęczenie żmudną pracą dawało się we znaki. Pracowałem więc nad tematem na raty. Ostatecznie udało mi się wczytać wszystkie strzępy WAV do emulatora Altirra. W pewnym momencie zdałem sobie sprawę, że to już wszystko, co mogłem zrobić dla tej kasety. Starannie zapisałem każdy WAV na nowo, z nową nazwą, mając kolejny "szczwany plan" na potem.

Dzięki programowi "a8cas-convert" dość szybko przerobiłem zapisy do formatu CAS. Potem wrzuciłem ATR-a z programem "BOSS" i podpinałem każdy WAV pod wirtualny magnetofon Altirry. Tym sposobem odzyskałem z taśmy wszystkie pliki XEX, BAS, a nawet loader "!" (wykrzynik).





Koniec, który nie jest końcem

Stworzyłem też na nowo, generując w Altirra, klon mojej kasety w postaci dwóch plików WAV, po jednym dla stron A i B. Programy basicowe BAS działały wybornie, lecz parę plików XEX stawiało zacięty opór, nie chcąc ruszyć jako samouruchamialne, nawet pod różnymi DOS-ami. Po rozmowie ze znajomym koderem, postanowiliśmy zajrzeć owym upartym osiołkom w trzewia. Pierwszy pękł program "Kantronics", potem było już z górki, bo przyczyna się powtarzała przy pozostałych plikach.

Warto więc pamiętać, że pozornie udany, pojedynczy odczyt z taśmy nie zawsze jest osiągnieciem celu. Pliki z taśmy, które wydawały się być trupami - być może potrzebują drugiej szansy i związanego z tym Waszego poświęcenia i uporu w dążeniu do celu. Nigdy się nie poddawajcie!

A poniżej lista i galeria ocalonych programów:

Alfabet Morse'a
Anteny KF i UKF
Kantronics
Klucz telegraficzny
Krótkofalarska baza danych
Locator
Log amatorskiej radiostacji
Lokator - obliczenia
QRB QTH Locator
Radiotelefon FM – Kwarce kanałowe
RTTY I
RTTY II
SSTV 1
SSTV 2
Telegrafia-TX
Nauka CW
Zawody CW - Nauka
Transformatory
Monitor/TV Test Patterns










































Nieco informacji o tych plikach. Większość odzyskanych programów to absolutne unikaty. Postanowiłem nie konwertować plików basicowych do formatu XEX, a tym bardziej nie podpisywać się w nich, kto je odzyskał, bo to lamerstwo. Najpiękniejsze są według mnie w oryginalnej formie z epoki. Wszystkie pliki zostały wielokrotnie sprawdzone i się wczytują poprawnie. Jeśli masz z jakimś problemy - to nie jest to moja wina. Lepiej przejrzyj ustawienia emulatora lub pomyśl, co robisz źle. Do paczki dodałem też kilka programów jako bonus.





Co dalej?

Mam apel do radioamatorów – krótkofalowców. Osoby posiadające materiały, hardware i software do komputerów 8/16bit, wspomnienia i informacje o ich zastosowaniu w krótkofalarstwie proszę o kontakt na email 8bitdigi (malpa) protonmail (dot) com.

W planach jest budowa modemów do RTTY i Packet Radio dla komputera Atari XL/XE. Trzeba jednak uruchomić na leciwym PC z Pentium 133 i "Windows 95", serwer "BBS Packet Radio", bazujący na oprogramowaniu WFBB. Szczęśliwym trafem udało mi się upolować, na ostatnim zlocie krótkofalowców w Burzeninie, fabrycznie nowy i fantastyczny modem Packet Radio, MUEL TNC-2D. Niezły rarytas. Ten wiekowy sprzęt jeszcze pachnie fabryką, a zachował się nawet jego opis. MUEL TNC-2D to arcydzieło sztuki konstruktorskiej z epoki, MFJ by się nie powstydził:



Dawno temu, bazując na opisie kolegi SM0VPO, zbudowałem też modem Baycom, który może okazać się przydatny. Trochę zajęło mi jego znalezienie w pudłach. Oto i on, na poniższym zdjęciu. Może za piękny nie jest (efekt nie trzymania się zasady: "trawisz PCB, to je pilnuj!"), ale najważniejsze, że działa.



Pracuję też ze znanym w środowisku Atarowców kolegą Piguła nad pewnym projektem związanym z tym tematem. Na koniec dodam, że niebawem będzie więcej krótkofalarskich plików z mojej strony. Na razie czekają na swoją kolej w opracowaniu.

Dla zainteresowanych tematem soczyste opracowanie znajduje się tutaj. Wątek na forum o krótkofalarstwie na Atari tutaj.



Podziękowania

Chciałbym tutaj podziękować koledze krótkofalowcowi z okręgu szóstego, za jego dar dla nas, za jego czas i poświęcenie, by ocalić kawał historii krótkofalarstwa polskiego na Atari. Dziękuję Ci za chęć pomocy, za zaufanie i dobrą wolę. Po dość długim czasie udało się odzyskać z Twojej kasety Stilon 100% nagranych programów. Kosztowało to ogrom pracy, ale warto było czekać. DZIĘKI TOBIE OCALAŁY UNIKATY NA ŚWIATOWĄ SKALĘ! Jeżeli ów pan czyta AtariOnline.pl, albo dotrze do niego ten artykuł i pozna swoją kasetę, proszę, żeby dał nam znać.

Dziękuję również znajomemu programiście, za jego ciężką pracę przy poprawkach XEX. Dobra robota!

I to już koniec historii tajemniczej stilonki. Dziękuję za przeczytanie. VY73! sOnar / Classic Games Shrine (2021)

2021-01-25 12:03 by Kaz
komentarzy: 27
Cyprian @2021-01-25 13:32:45
ciekawy temat
gorgh @2021-01-25 14:12:38
fascynujące :)
astrofor @2021-01-25 14:39:19
Bardzo fajne programy - chciałbym jej jakoś wypróbować, w związku z tym mam pytanie- Czy nie istnieje jakiś konwerter fal mikrofalowych na krótkofalowe, może jakiś wzmacniacz fali, albo multiplexer? bo nazwa sugerowałaby że konwersja byłaby w górę, bo mikro chyba jest jednostką o poziom niższą niż krótko? Ja na razie nie mam funduszy aby kupić urządzenie krótkofalarskie, dlatego chciałbym użyć mikrofalówki z konwerterem.
Peri Noid @2021-01-25 15:25:01
Brawo!
om hq @2021-01-25 15:33:04
Całkiem odwrotnie astrofor. Mikrofalówka to urządzenie kuchenne. Pracuje na gigahercach - nie na megahercach/kilohercach. To raczej radiotelefon UHF/VHF. Bez licencji wyłącznie zakres PMR z mocą 500mW bez modyfikacji anteny. Nie pamiętam, ale na PMR obowiązuje wyłącznie fonia. Lepiej poćwiczyć nasłuch na:

google: WebSDR SP3PGX... emisja RTTY 3580 -3620 kHz USB

Aby dekodować RTTY na Atari potrzebujesz specjalny modem z reverserem - dwutorowy dla Mark 1445khz i Space 1275 dla fal krótkich by wyciąć zakłócenia. Na wyższych częstotliwościach UHF/VHF (obecnie raczej nieużywane do RTTY) przy czystym sygnale wystarcza dekoder na NE567. Oba modemy wymagają izolacji portu joysticka transoptorem aby go nie uszkodzić zbyt silnymi sygnałami - więc, nie jest to takie proste, jak myślisz. Temat zgłębiają darmowe obecnie książki dostępne na stronie Ś.R: Nie tylko fonia i CW oraz Łączności cyfrowe na falach krótkich 1 i 2. Powodzenia.
jhusak @2021-01-25 15:41:47
Czuć zapach historii... namacalny... Wielka subkultura zaangażowanych i superzdolnych osób, zawsze będących dla mnie natchnieniem, lecz będących po drugiej stronie niewidocznej granicy... której nie dane mi było przekroczyć...
x_angel @2021-01-25 16:04:08
Modem RTTY był chyba publikowany w Tajemnicach Atari, ale pewnie każdy zna ten artykuł...
Kaz @2021-01-25 17:21:29
x_angel - zawsze warto przypomnieć!

Jeszcze zaraz dorzucę na forum w wątku o krótkofalarstwie program od s0nara i filmik.
8-Bitz @2021-01-25 22:01:16
Vy 73! De SQ7MRU
SQ9JJX @2021-01-25 23:11:40
Atari -- jest! TRX -- jest! Pozwolenie radiowe -- jest! Trzeba będzie kiedyś spróbować SSTV lub RTTY na tym odpalić. A jeszcze jakiś TNC się znajdzie:)

Jeżeli możesz udostępnić pliki *.xex tego oprogramowania to jestem chętny?

Pozdrawiam
Józek
on hq @2021-01-25 23:29:23
jozek - pliki są dostępne w artykule pod linkiem ,paczka'
Benoid Leroy-Dubois @2021-01-26 00:05:58
Powiało klimatem lat 80tych.
Świetna robota!
BCA @2021-01-26 02:11:51
Świetny pomysł aby kasetę przepuścić przez filtry i próbować odczytać bity!
Marek Saltberg @2021-01-26 11:56:39
Chyba gdzieś jeszcze mam jakieś kasety do Atari (głównie gry), jeśli jesteś zainteresowany, to chętnie oddam w dobre ręce :)
Kaz @2021-01-26 12:35:53
Marek - nie pytaj, oczywiście że chcemy, szczególnie, gdy są tam jakieś autorskie albo rzadkie programy :)
itguyinaction @2021-01-26 13:08:07
Bardzo ciekawa historia! I przy okazji można się co nieco dowiedzieć, jak można próbować uratować stare kasety.
mgr_inz_rafal @2021-01-26 13:39:03
Brawo!
Bardzo podoba mi się obrazek przedstawiający anteny.
om hq @2021-01-26 15:48:26
@jhusak - niesamowity komentarz. super!
pirx @2021-01-26 16:42:32
o kurcze, aż mi się przypomniało, jak parę razy byłem u lokalnego krótkofalarza, pana dużo starszego od nas, wtedy wydawał mi się staruszkiem, pewnie miał ze 40 lat :)))) pan był prawie niewidomy, krótką falą utrzymywał kontakt ze światem. oczywiście byłem u niego, bo atari - miał własnej roboty interfejs do magnetofonu szpulowego (ooo, wczytuje się bez problemu na 1200 baud). Miał taki kopier, nie pamiętam nazwy, my mówiliśmy na niego "młockarnia", który umożliwiał ustawienie dowolnego baudażu i dogrywał inicjalizer (bo do ~900 baud atarka sama załapywała, ale większe szybkości trzeba było oprogramować). Na XC12 oczywiście to nie działało za dobrze ;]
Nie pamiętam, czy miał atarkie podłączoną do radia, może tak, bo miał dziwny soft, np. z Czechosłowacji.
Muchłemer Radamer @2021-01-26 17:25:26
Czy ten starszy Pan nie używa identyfikatora SP6EIY?
Kaz @2021-01-26 17:42:34
To jeden z autorów programów przemielonych przez sonara:
https://www.qrzcq.com/call/SP6EIY
więc pewnie nie, ale niech sam potwierdzi/zaprzeczy.
XaVeR @2021-01-26 21:57:54
73! SQ7GDB ;-)
Kaz @2021-01-26 22:56:29
O proszę, nie wiedziałem XaVeR, że Ty też!
Bartodziej @2021-01-27 00:47:55
Szacun Wielki dla Was obu.
XaVeR @2021-01-27 09:46:01
Ja też, ale to stare czasy. I nie związane z Atari niestety. Dopiero na Amidze było Packet Radio, modem Baycom a później TNC-2C. Dostęp do internetu, poczty, wysyłanie wiadomości z newsami amigowymi z amiga-news.de przetłumaczonymi na polski. Ehhh.... to były czasy. ;-)
UnDead @2021-01-31 22:55:22
Genialna sprawa!

Wielki szacunek!
MWK @2021-02-04 21:02:34
Uwielbiam takie akcje :-) Szacun Panowie!
nickname
e-mail / website (opcjonalnie)
Aktualne tematy
Ciekawostki (4905)
ostatni: 26-02-2021 14:10, urborg
Monitorek 5" (31)
ostatni: 26-02-2021 13:34, Jacques
Prośba o info o giełdach (39)
ostatni: 26-02-2021 09:21, jakubd
[S] Netgear R7000 (2)
ostatni: 26-02-2021 02:01, hsimpson
LK Avalon, Roland Pantoła i inni (15)
ostatni: 26-02-2021 00:40, mono
RetroRecipes Funboxing (4)
ostatni: 26-02-2021 00:34, jhusak
"Bajtek" - nowe wydania! (27)
ostatni: 26-02-2021 00:30, pin
Muzyka i Atari ST/STE (33)
ostatni: 25-02-2021 23:49, greymsb
22 kolory w linii (+1) (43)
ostatni: 25-02-2021 23:29, triplex aka blasph
RAM CART 2MB, 4MB, 8MB, 16MB i 32... (138)
ostatni: 25-02-2021 23:09, galtron
Nowa gra "Albert" (313)
ostatni: 25-02-2021 23:04, Dracon
Kupię kable do STe. (3)
ostatni: 25-02-2021 22:48, triplex aka blasph
Paleta kolorow na TV (82)
ostatni: 25-02-2021 21:23, Kaz
Wroctarianie - spotkanie we Wro (27)
ostatni: 25-02-2021 16:15, Kaz
Atari przebiegi - ile? (7)
ostatni: 25-02-2021 12:04, IRATA4

Kategorie Forum Atarum

Użytkowników: 2284
Ostatnio zarejestrowany: rickortiz85
Postów ostatniej doby: 85

Spotkania i zloty / Meetings & Parties

Najbliższe imprezy
Jeżeli znasz termin i miejsce jakiegoś zlotu albo spotkania milośników Atari to poinformuj nas. Tutaj możemy wstawić baner i link.

KWAS

Kalendarz AOL


Społeczność/Community


Rozmawiali
Lech Bąk i "Świat Młodych" i Kaz (26)
Michał "Mike" Jaskuła i Kaz (6)
F#READY i Dracon (22)
Daniel „Arctus” Kowalski i Dracon (25)
KATOD i TDC (13)
Mariusz Wojcieszek i "Adam" (16)
Romuald Bacza i Ramos (16)
Śledzenie Amentesa i Larek (9)
Leszek Łuciów i Charlie Cherry (17)
TO JUŻ ZA TOBĄ: rozmowa z Bobem Pape i cpt. Misumaru Tenchi (39)
Rob Jaeger i Emu (53)
Jacek "Tabu" Grad i Dracon (0)
Alexander "Koma" Schön i Kaz (0)
Maciej Ślifirczyk i Charlie Cherry (0)
Jarek "Odyniec1" Wyszyński i Kaz (0)
Marek Bojarski i Kaz (0)
Olgierd Niemyjski i Ramos (0)
Wolfgang Burger i Grey (0)
Mariusz "Ramos" Rozwadowski i Xeen (0)
Wywiad z Wojciechem Zientarą i Xeen (0)
«« nowszestarsze »»

Stragan
Nowe, pojemniejsze RAM-Carty oferuje Kaz (20)
"mouSTer" czyli myszka ST oferuje Kaz (25)
Atari USBJoy Adapter oferuje Jakub Husak (0)
Programy: Kolony 2106 oferuje Kaz (6)
Sprzęt: rozszerzenia oferuje Lotharek (21)
Gadżety: naklejki, pocztówki oferuje Sikor (11)
Sprzęt: cartridge RAM-CART oferuje Zenon (7)
Miejsce na drobne ogłoszenia kupna/sprzedaży oferuje Kaz (54)
Sprzęt: interfejs SIO2IDE oferuje Piguła (0)
Sprzęt: interfejs SIO2SD oferuje Piguła (29)

Użytki/Utils
Sprzęt/Hardware

Wynalazki
Atari i Bluetooth napisał Kaz (33)
SIO2PC-USB napisał Larek (45)
Nowe SIO2SD napisał Larek (0)
SIO2SD w CA12 napisał Urborg (12)
Ratowanie ATMEL-ów napisał Yoohaas (12)
Projektowanie cartów napisał Zenon (12)
Joystick do Atari napisał Larek (54)
Tygrys Turbo napisał Kaz (9)
Testowałem "Simple Stereo" napisał Zaxon (3)
Rozszerzenie 1MB napisał Asal (20)
Joystick trzyprzyciskowy napisał Sikor (18)
Moje MyIDE oraz SIO2PC na USB napisał Zaxon (16)
Jak wykonać płytkę drukowaną? napisał Zaxon (26)
Rozszerzenie 576kB napisał Asal (36)
Soczyste kolory napisał scalak (29)
XEGS Box napisał Zaxon (13)
Atari w różnych rolach napisał Różyk (8)
SIO2IDE w pudełku napisał Kaz (5)
Atari steruje tokarką napisał Kaz (15)
DarkMouse napisał Kaz (7)
«« nowszestarsze »»