CommentTime3 Jun 2026 15:26 (58 minut temu) zmieniony
Postanowiłem zamontować sobie kooprocesor w Atari Mega STE. Zwany też o koprocesorem arytmetycznym, matematycznym albo FPU od Floating-Point Unit. Po co? Po pierwsze, dlatego że się da. Po drugie, po to, żeby się osobiście przekonać, jaki ma to sens praktyczny. No i postanowiłem się tym doświadczeniem podzielić w tym wątku, może komuś się przyda.
1. Pierwszy krok to oczywiście wybór i zakup odpowiedniego kooprocesora (FPU) . Wiadomo powszechnie, że do współpracy z Motorolą 68000, w Mega STE taktowaną standardowo 8 lub 16Mhz, przewidziano jedynie kooprocesory Motorola 68881 i Motorola 68882. Ten drugi to ulepszona wersja tego pierwszego. Choć oba chipy są pinowo kompatybilne i mogą współpracować z tymi samymi procesorami, 68882 oferuje wyższą wydajność dzięki usprawnieniom architektury. Ponoć przy tym samym taktowaniu model 68882 jest zazwyczaj o około 10%-50% szybszy niż 68881. A może być taktowany nawet do 50MHz, podczas gdy 68881 do 25MHz (https://en.wikipedia.org/wiki/Motorola_68881).
Istnieją różne warianty obudowy koprocesora, ale w Mega STE na płycie jest odpowiednia podstawka PLCC-68 (zdjęcie 1) i do niej musi pasować koprocesor, który jest kwadratowy, ze ściętym jednym rogiem (zdjęcie 2). Szyna FPU w Mega STE działa asynchronicznie z częstotliwością 16 MHz. Można więc kupić koprocek oznakowany jako 16 MHz (na przykład MC68882FN16), ale łatwiej dostępne są układy szybsze - 20, 25, 33 lub 40 MHz (na przykład MC68882FN40A). Szybsze koprocesory bez problemu będą działać na 16 MHz, a przy tym - jak twierdzą testujący - mniej się wtedy nagrzewają i pracują stabilniej. Koprocek wchodzi w podstawkę w Mega STE tylko w jeden sposób. Patrząc od przodu komputera, będzie to orientacja odwrócona "do góry nogami". Ścięty róg będzie w prawym dolnym rogu podstawki (zdjęcie 3).
Samo włożenie kości 68882 do podstawki nie uruchomi koprocesora. Atari do obsługi FPU wymaga logiki sterującej. Do tego służy odpowiednio zaprogramowany dla Mega STE układ GAL, ma małe wcięcie z jednej strony (zdjęcie 4). Dla niego też jest odpowiednia podstawka DIL-20 na płycie głównej (zdjęcie 5). Układ ten dekoduje adresy pamięci (w architekturze 68000 FPU działa jako urządzenie wejścia/wyjścia mapowane w pamięci – emulując standard Atari SFP004). Układ należy włożyć w podstawkę tak, że wcięcie jest po lewej stronie.
Zdjęcie 1 - miejsce na koprocesor na płycie Atari Mega STE Zdjęcie 2 - koprocesor MC68882FN40A Zdjęcie 3 - koprocesor włożony do podstawki Zdjęcie 4 - układ sterujące GAL Zdjęcie 5 - miejsce na układ sterujący koprocesorem Zdjęcie 6 - układ sterujące GAL włożony do podstawki
Najlepiej kupić kompletny zestaw (koprocesor + zaprogramowany GAL), przygotowany specjalnie dla Mega STE. Nie wiem, jak w epoce, ale w 2026 roku okazało się to niezmiernie proste. Takie zestawy są łatwo dostępne w Polsce na OLX czy Allegro w cenie około 100 PLN. Ja w cenie 90 PLN wliczając przesyłkę kupiłem 68882FN40A i odpowiedni dla Mega STE układ GAL (zdjęcie 7,8).
Zdjęcie 7,8 - komplet
2. Krok drugi to instalacja kooprocesora i układu GAL. Nie było to trudne, ale proponuję najpierw sprężonym powietrzem profilaktycznie przedmuchać podstawki. A samo wkładanie wykonać ostrożnie. U mnie była jeszcze mała przeszkadzajka po drodze: w miejscu na GAL włożony był opornik (zdjęcie 9), robiąc jakieś mostkowanie (?), ale pozbyłem się go bez problemu. Po montażu powinno to wyglądać tak jak na zdjęciu 10.
Zdjęcie 9 - przeszkadzajka Zdjęcie 10 - gotowe
3. Krok trzeci to sprawdzenie poprawności montażu: uruchamiamy Mega STE, następnie program SysInfo, GEMBench, FPU-Check lub podobny, który potrafi wykryć koprocesor, i sprawdzamy nim, czy układ poprawnie się zgłasza. U mnie tak było (zdjęcia 6, 7).
Zdjęcie 6,7 - ekran SysInfo po montażu
5. Krok czwarty to korzystanie z oprogramowania używającego FPU, ale ponieważ to rozległy temat i dużo czasu zajęło i zajmuje mi kompletowanie takiego softu, to o tym będą w tym wątku następne posty.
Na razie wnioski instalacyjne. Za niewielką kwotę można do Mega STE kupić gotowy zestaw kooprocesora i układu sterującego, a potem bez trudu i bez żadnych narzędzi go zamontować.
CommentTime3 Jun 2026 16:17 (6 minut temu) zmieniony
Zgodnie z zapowiedzią, krok czwarty, czyli soft korzystający z FPU na Mega STE. Warto podkreślić, że wykorzystanie koprocesora w TT i Falconie (procki 68030) wygląda inaczej niż na Mega STE (procek 68000), więc nawet jeśli program obsługuje koprocesor TT albo Falcona, to nie będzie to nijak działać z Mega STE. Program musi obsługiwać kooprocek dla serii ST/STE.
Okazało się, że software dla FPU nie jest tak prosty do znalezienia, jakby się wydawało. Archiwa koncentrują się na grach, demach i najpopularniejszym sofcie użytkowym, a do takich akurat oprogramowanie dla FPU nie należy. Przetrzepałem najpierw różne źródła internetowe i starą prasę o ST w poszukiwaniu wzmianek o programach, które w ogóle wykorzystują FPU. Najlepsza jest pod tym względem książka "International TOS Software Catalog", która wyraźnie wskazuje na takie wykorzystanie w konkretnych programach, ale zawiera tylko programy komercyjne i znane do roku 1992. Szukałem i dalej szukam nie tylko wzmianek, ale też samych plików programów. Jeżeli ktoś chciałby się podzielić plikami czy informacjami, śmiało proszę to robić; dopiszę do zbiorczej listy, a wszyscy miłośnicy i posiadacze Mega STE na tym skorzystają. W następnym kroku zamierzam bowiem przetestować ten software i przygotować zbiorczą paczkę do pobrania.
W tej chwili prowadzę: a) listę programów, które podejrzewane są o korzystanie z FPU dla Mega STE; b) listę programów z punktu a), których pliki już zdobyłem; c) listę programów z punktu a), których pliki poszukuję; A o wszystkich zbieram również artykuły, wzmianki, materiały firmowe i reklamowe, itd.
ad. b) programy, które już mam (alfabetycznie): 1. Arrow 2. Chronos 3D 3. Devpac 4. DynaCADD 5. FPU-Check 6. FPU-Test 7. Gnu881 8. HiSoft Basic 9. Lattice C 10. LDW Power 11. Licom 12. POV Raytarcer 13. Pure C 14. Rayshade 15. Satellite Orbital Prediction Program 16. Turbo C
ad. c) programy, których poszukuję (alfabetycznie) 1. APL.68000 Level II 2. AutoSwitch-OverScan ST 3. CompoScript 4. Composers Desktop Project Composer Music Workstation 5. Genesis The Galactic Toolchest 6. Metamorphosis 24 7. MultiTeX 8. Off-Axis 9. Prism Render 10. Prospero C 11. Prospero Fortran for Atari TT 12. Prospero Fortran for GEM 13. Prospero Pascal for GEM 14. Render for Sculpt 15. Xearth 16. Xmame 17. ZZ-3D 18. ZZ-Volume
Jak widać z powyższego, wiele tego nie ma, ale dobre i tyle. Przeważają, co oczywiste, modelery 3D i raytracery, bo tam jest kupa czasochłonnych obliczeń. Do tego języki z bibliotekami do obsługi F-Line. Będzie co testować.
