Atari

Zapomniane hasło? Poproś o członkostwo

Translate to

Stan wojenny na Atari ST/STE! z 2026-11-04 12:19 (0)
Asembler skrośny "xasm" (wersja 3.3.0 i wtyczka do VSCode) z 2026-11-03 12:26 (0)
Papierowa opowieść o małym Atari z 2026-11-01 19:26 (2)
Rocky o historii grupy MadTeam z 2026-10-31 22:31 (0)
Na końcu tęczy jednak jest skarb! z 2026-10-30 18:59 (1)
Wielki topór prawie wykuty! z 2026-10-28 20:00 (3)
Twórcy discmaga "The Voice" na KWAS #42 z 2026-10-24 12:09 (0)
Kolejny "RECOIL" i "ASAP" z 2026-10-23 22:51 (1)
Zegar Atari w Centrum Kongresowym z 2026-10-19 18:53 (11)
Wideospacer po muzeum Atari! z 2026-10-16 02:33 (4)
Historia Mayoneza z 2026-10-09 13:29 (2)
Jak ustawić 288 obrotów w stacji Atari 1050? z 2026-10-07 23:06 (16)
Rzeszowskie historie o Atari z 2026-10-01 14:18 (14)
KWAS #42 na żywo z 2026-09-19 14:07 (9)
KWAS #42 w Poznaniu już jutro z 2026-09-18 15:31 (6)
Rozmowa ze STeel-em / tOri z 2026-08-24 00:27 (9)
Tysiąc koni mechanicznych w PoFo z 2026-08-17 08:34 (20)
Spotkanie z demosceną #9: STeel/Tori z 2026-08-17 08:19 (7)
Letnia edycja Silly Venture 2026 z 2026-07-31 15:41 (40)
Pamięci Jurgiego z 2026-07-21 12:42 (2)

«« nowsze

starsze »»

AtariOnline.pl na YouTube

Pomocnik/Helper

HI SCORE CAFÉ

Gry/Games

Aktualizacja: 2026-11-01
Liczba katalogów: 8961, liczba plików: 40393
Zmian katalogów: 8960, zmian plików: 40391

0-9	A	B	C	D
E	F	G	H	I
J	K	L	M	N
O	P	Q	R	S
T	U	V	W	X
Y	Z	inne

Aktualizacja: 2021-07-11

md5, sha (7-Zip, TUGZip)

"Old Towers" (Atari ST) opisał Misza (19)
Submarine Commander opisał Kaz (36)
Frogs opisał Xeen (0)
Choplifter! opisał Urborg (0)
Joust opisał Urborg (17)
Commando opisał Urborg (35)
Mario Bros opisał Urborg (13)
Xenophobe opisał Urborg (36)
Robbo Forever opisał tbxx (16)
Kolony 2106 opisał tbxx (3)
Archon II: Adept opisał Urborg/TDC (9)
Spitfire Ace/Hellcat Ace opisał Farscape (9)
Wyspa opisał Kaz (9)
Archon opisał Urborg/TDC (16)
The Last Starfighter opisał TDC (30)
Dwie Wieże opisał Muffy (19)
Basil The Great Mouse Detective opisał Charlie Cherry (125)
Inny Świat opisał Charlie Cherry (17)
Inspektor opisał Charlie Cherry (19)
Grand Prix Simulator opisał Charlie Cherry (16)

«« nowsze

starsze »»

Wewnętrzne/Internals

Organizowanie imprez Atari - dyskusja
Atari demoscene database - dyskusja
Colony Mobile - dyskusja
Colony Mobile - projekt
Statystyki

Nowinki tworzone dzięki CuteNews

Stan wojenny na Atari ST/STE!

Stan wojenny, puste półki w sklepach, kartki na wódkę i mięso, a u nielicznych w piwnicy powielacz złożony ze starej dętki i podszewki dziadkowego płaszcza. To klimat czasów, w które wprowadza nas nowa polska gra przygodowa typu point & click dla komputerów Atari ST/STE, pod tytułem Bibuła. Kiedy w czerwcu 1985 roku pierwsze Atari ST trafiło do sklepów na Zachodzie, w Polsce był to sprzęt niedoścignionych marzeń. Nieliczni szczęśliwcy przywozili go zza granicy lub kupowali go potem w Peweksie, a reszta oglądała go co najwyżej na giełdzie komputerowej u giełdowych handlarzy. W tamtych czasach nikomu nie przyszłoby do głowy, że po czterdziestu latach powstanie na ten komputer gra o tym, co działo się wtedy za oknem. A jednak powstała.

Scenariusz gry napisał znany autor książkowych gier paragrafowych Beniamin Tytus Muszyński, już kiedyś na AtariOnline.pl wspominany przy okazji gry "Janek - historia małego powstańca", a scenariusz przeniósł na Atari ST/STE Grzegorz Gałęzowski. Najciekawsze jest to, że gra nie powstała wyłącznie hobbystycznie, z samej nostalgii. Ma posłużyć jako pomoc na lekcjach historii, o czym - jeśli się to wydarzy - nie omieszkamy poinformować zdjęciowo na Forum Atarum. Oby gra była atrakcyjna dla uczniów, bo da się ją po prostu przejść jak zwykłą przygodówkę, jednocześnie poznając realia początku lat 80. ubiegłego wieku w Polsce.

O co chodzi w grze?

Jest wiosna 1982 roku, w Polsce stan wojenny. Bohater, 24-letni student z bujną czupryną, brodą i w zielonej parce, właśnie wyleciał z uczelni za roznoszenie nieprawomyślnych ulotek. Jego dziadek siedzi w więzieniu, internowany razem z innymi opozycjonistami z miasteczka, w którym mieszkają. Doświadczonych konspiratorów już nie ma, ale w młodych ludziach krew się gotuje i też chcą stawiać opór okupantom spod znaku sierpa i młota. Student postanawia działać, ale musi zacząć od zera. Czyli od własnej gazety, która będzie krążyć wśród znajomych, zachęcając ich do działań. I tu poznajemy cel gry – należy zbudować konspiracyjną komórkę i wydać pierwszy numer biuletynu podziemnej prasy. Gra dzieli się na trzy części, a do tego dochodzi zakończenie alternatywne.

Etap I – Sprzęt

Należy zdobyć powielacz, maszynę do pisania i tym podobne akcesoria niezbędne do druku pisma. Oczywiście, powielacza w stanie wojennym nie da się kupić, więc trzeba go zbudować samemu. Bohater najpierw szuka w bibliotece książek o drukarstwie (w katalogu kartkowym wpisuje się hasła z klawiatury!) i według wyczytanego schematu składa w warsztacie dziadka ramę z desek, filcu, gumy, jedwabnej podszewki i innych przedmiotów. Każdy, kto słyszał o "ramce", wie, że to nie wymysł scenarzysty, tylko prawdziwe, historyczne urządzenie wykorzystane w stanie wojennym. Do tego dochodzi łańcuszek wymian, jaki wtedy był codziennością socjalistycznej gospodarki niedoborów. Emerytowany polonista odda Łucznika za książkę Joyce'a. Ma ją spekulant w zaułku, ale chce za niego milicyjną pieczątkę. Ta leży na ladzie posterunku, a pilnuje jej sierżant, który "by się napił". Wódkę sprzedaje sprzedawczyni, ale... wódka jest przecież tylko na kartki. Trzeba kombinować, jak mawiali ludzie w PRL. Kto pamięta tamte czasy, ten się uśmiechnie. Kto nie pamięta, dostaje całkiem niezłą lekcję ówczesnej gospodarki i stosunków międzyludzkich.

Etap II – Ludzie

Sprzęt jest, ale bez ludzi gazety nie będzie. Emerytowany nauczyciel zna kilka adresów i od tego, jak gracz z nim porozmawia, zależy, ile ich pozna. Pod drzwiami syna internowanego wystarczy jedno źle wypowiedziane imię, by drzwi zamknęły się na zawsze. Drukarz Stanisław twierdzi, że "kicha na politykę" i można go przekonać tylko na dwa sposoby - ale nie napiszę jakim, by nie ujawniać wszystkiego. Najciekawszy jest pan Makary, stary partyjny dygnitarz, u którego na jednej ścianie wiszą portret Lenina i plakat Solidarności. To jedna z tych scen, nad którymi warto zatrzymać się na dłużej, nie tylko na lekcji we współczesnej szkole...

Etap III – Pierwszy numer gazety

Wydrukowane egzemplarze gazety trzeba rozprowadzić w trzech strategicznych dla oporu miejscach: w kruchcie kościoła, pod bramą zakładów i na osiedlu. Pod bramą stoi tajniak w prochowcu, a przy trzepaku patrol MO, który z zainteresowaniem pyta, co obywatel niesie w paczce. "Ziemniaki od babci!" nie zawsze wystarczy jako przekonujące usprawiedliwienie.

Etap alternatywny

Jeśli gracz spali wszystkie kontakty, to konspiracyjna komórka się rozpada. Gra nie kończy się wtedy jak w klasycznych przygodówkach jakąś formą "game over", tylko rozmową z kolegą Krzyśkiem, przy pustej tablicy. Potem gra wraca do początku drugiego etapu, żeby gracz spróbował jeszcze raz. Porażka też jest tu lekcją do odrobienia, do nauki na własnych błędach.

Trochę historii, czyli co tu jest prawdą

Większość czytelników AtariOnline.pl mniej lub bardziej pamięta czasy, w których toczy się gra. Niektórzy byli młodzi, inni dziećmi. Dlatego warto je pokrótce przypomnieć. W nocy z 12 na 13 grudnia 1981 roku władze PRL wprowadziły stan wojenny. Rządziła WRON, czyli Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego generała Wojciecha Jaruzelskiego. Stąd znane wówczas hasło "Orła WRON-a nie pokona!", które w grze widnieje na ścianie redakcji. W tamtej rzeczywistości internowano (czyli uwięziono) około dziesięciu tysięcy osób, zawieszono działalność związku zawodowego "Solidarność", wprowadzono godzinę milicyjną (od 22 do 6 rano można było poruszać się poza domem tylko z przepustką), cenzurę korespondencji i wyłączono telefony. Na murach pojawiło się hasło "Zima wasza, wiosna nasza" i ten napis gracz również zobaczy w grze.

Odpowiedzią na totalną kontrolę i cenzurę publicznych informacji był drugi obieg, czyli niezależne wydawnictwa drukowane bez zgody cenzorów. Istniały już od drugiej połowy lat 70. (np. komunikaty KOR, Niezależnej Oficyny Wydawniczej NOWa), ale po 13 grudnia drugi obieg rozrósł się jak nigdy. Powstawały ogólnopolskie pisma, jak warszawski "Tygodnik Mazowsze", setki maleńkich biuletynów zakładowych, osiedlowych czy nawet szkolnych, robionych przez kilka osób w jakiejś piwnicy. O takiej właśnie komórce opowiada gra Bibuła. Druki podziemnego obiegu zawierały prawdziwe informacje o sytuacji w kraju, zakazaną literaturę (na przykład dzieła Miłosza czy Gombrowicza), publicystykę polityczną oraz przedruki z Zachodu.

Nazwa "bibuła" wzięła się stąd, że do druku często używano bardzo cienkiego papieru przypominającego bibułę, co ułatwiało transport, ukrywanie oraz pozwalało na przebijanie przez kalkę wielu kopii na raz na maszynie do pisania. Realia techniczne w grze opierają się na opisach prawdziwych technik drukarskich podziemia (scenarzysta korzystał między innymi ze strony sw.org.pl. Powielacze i kserografy były pod ścisłą kontrolą reżimu, więc drukowano na sprzęcie domowej roboty. "Matryce" tworzono na maszynach do pisania, papier i tusz "organizowano", a kolportaż szedł przez zaufanych ludzi, przez parafie czy zakłady pracy. Za druk i rozpowszechnianie groziło więzienie, a za samo posiadanie egzemplarza bibuły co najmniej kłopoty. Dlatego w grze tak ważne są kontakty i zaufanie, a "list polecający od towarzysza" potrafi otworzyć więcej drzwi niż odwaga.

Z symboliki tamtych realiów w grze są jeszcze kartki na alkohol, sklep, w którym na półkach jest tylko ocet, sprzedawczyni z tekstem "Nie ma, nie będzie, do widzenia", spekulant z towarem spod lady, charakterystyczny dla każdego miasta w Polsce szary blok z wielkiej płyty oraz trzepak jako miejsce towarzyskich spotkań.

Jak to jest zrobione i jak grać?

Bibuła to program na Atari ST napisany od zera z pomocą AI. Wymaga Atari z 1 MB pamięci RAM, monitora kolorowego oraz myszki do sterowania. Mieści się na dwóch dyskietkach 720 KB i uruchamia się automatycznie po włożeniu pierwszej z nich do komputera i restarcie systemu (plik startowy jest w folderze AUTO). Pierwsza dyskietka zawiera etap I, a druga dyskietka etapy II, III, IV. Gra sama prosi o zmianę dyskietki, a kto ma drugą stację, może od razu włożyć drugą dyskietkę do stacji B: i nie musi nic wymieniać. Gra działa też z dysku twardego i w emulatorze (testowana w "Hatari" z EmuTOS). Dźwięki w grze odgryWA układ Yamaha.

Grafika jest w niskiej rozdzielczości 320×200. Scena i panel ekwipunku mają osobne palety po 16 kolorów, przełączane w trakcie rysowania ekranu, więc na ekranie jest więcej kolorów niż ST zwykle pokazuje. Bohater chodzi po lokacjach i zmienia rozmiar zależnie od tego, jak daleko od nas stoi. Postacie ruszają ustami, gdy mówią. Muzykę i efekty gra układ dźwiękowy YM2149. Osobny motyw ma ekran tytułowy, osobny jest w trakcie gry. Słychać też stukot maszyny do pisania, gdy pojawiają się ekrany z tekstem drukowanym. Sterowanie jest dość proste. Lewy przycisk myszy oznacza „idź, weź, rozmawiaj, użyj”, a prawy „obejrzyj”. Przedmiot z ekwipunku przeciąga się kliknięciem na obiekt, a do przemieszczania się między lokacjami służy mapa miasta. Kto woli klawiaturę, może używać klawiszy strzałek, klawisz Return lub Spacji, klawisze 1–8 do wyboru przedmiotów z ekwipunku oraz klawisz M do wywołania mapy.

Czy było coś takiego wcześniej?

W PRL-u taka przygodówka o podziemnej prasie oczywiście nie miała prawa powstać ani być wydana w oficjalnym obiegu, z powodu cenzury. Ale nie tylko względy prawne miały znaczenie, bo i technicznie było to w praktyce niewykonalne. Rodzimi twórcy robili w latach 80. głównie proste gry tekstowe, logiczne czy zręcznościowe dla ośmiobitowców, a pierwsze polskie przygodówki pojawiły się dopiero po formalnym zakończeniu PRL w 1989 roku. Na przykład powstała wtedy pierwsza polska point and click "A.D. 2044" (dla Atari w 1991 roku) czy "Tajemnica Statuetki" (dla PC w 1993 roku). Jednak temat stanu wojennego i podziemnego ruchu oporu nie był w nich poruszany. Owszem, powstała taka gra, która zajęła się stanem wojennym, ale w nurcie gier strategicznych, a nie przygodowych i nigdy nie została oficjalnie wydana ("Solidarność" dla PC w 1991, wykonana przez P.Z. Karen).

Z kolei na Zachodzie okres zimnej wojny pojawiał się w grach strategicznych, takich jak "Balance of Power" i "Theatre Europe" czyli z perspektywy globalnej, a nie pojedynczego człowieka. A dostępne na Atari ST liczne graficzne przygodówki, od "Operation Stealth" po "The Secret of Monkey Island" opowiadają zupełnie inne historie. Dopiero współcześnie powstało trochę gier, które z różnych stron "przyglądają się życiu zwykłego człowieka w jakimś reżimie politycznym: "Papers, Please" (2013) – urzędnik graniczny w fikcyjnym państwie bloku wschodniego, "Beholder" (2016) – donosiciel w totalitarnym państwie, "Attentat 1942" (2017) i "Svoboda 1945: Liberation" (2021) – czeskie gry edukacyjne o okupacji i przejmowaniu władzy przez komunistów, oparte na relacjach świadków, "Through the Darkest of Times" (2020) – ruch oporu w III Rzeszy, czyli tematycznie najbliższy krewny „Bibuły”, bo też chodzi o organizowanie małej konspiracyjnej grupy, "My Memory of Us" (2018) – polska przygodówka o wojnie widzianej oczami dzieci. Ale polskiej przygodówki point & click osadzonej w realiach stanu wojennego nie udało nam się znaleźć ani na Atari ST/STE, ani na innym retro sprzęcie. Jeśli ktoś zna przykład, niech da znać w komentarzach. Może zostać wykorzystana w pracy edukacyjnej z dziećmi.

Najważniejszą przyczyną powstania tej produkcji była chęć atrakcyjniejszego przedstawienia najnowszej historii Polski na lekcjach uczniów szkoły podstawowej. Bibuła należy do całej serii gier, które Grzegorz Gałęzowski od lat przygotowuje na lekcje historii czy języka polskiego. Gra w postaci przygodówki ma pewne zalety. Jej przejście trwa mniej więcej tyle, ile trwa lekcja, a podział na etapy (sprzęt, ludzie, kolportaż) daje gotowy plan zajęć. Można grać w parach albo całą klasą na rzutniku, kiedy uczniowie głosują, co ma kliknąć nauczyciel. Prawie każda scena to punkt wyjścia do rozmowy z uczniami:

dlaczego powielacza nie dało się kupić?

czym były kartki i dlaczego obejmowały też alkohol?

co znaczy „Zima wasza, wiosna nasza”?

dlaczego Kościół był dla opozycji schronieniem?

jak to możliwe, że partyjny dygnitarz pomaga podziemiu?
Gra stawia też pytania etyczne, na przykład:

czy wolno oszukać milicjanta?

wynieść coś z biura koleżanki?

przekupić drukarza wódką, jeśli „to dla sprawy”?
Grę łatwo połączyć ze źródłami, które można uczniom pokazać: oryginalnymi numerami biuletynów i ulotek z archiwów (np. IPN, Ośrodka KARTA, Europejskiego Centrum Solidarności) i fotografiami z tamtych lat. Dobre zadanie domowe dla ucznia: może zapytać w domu, czy ktoś pamięta bibułę albo czasy stanu wojennego. A przy okazji uczniowie poznają komputer z epoki i mają gratis lekcję historii techniki.

Scenariusz autorski: Beniamin Tytus Muszyński
Implementacja dla Atari ST/STE, a potem Amigi i PC: Grzegorz Gałęzowski
Gra powstała przy użyciu AI. Obrazy dyskietek do ściągnięcia otutaj.

2026-11-04 12:19 by Kaz

komentarzy: 0